ĐẶT LỊCH
Càng uống thuốc càng mệt: khi nào thuốc trở thành gánh nặng cho cơ thể
Khi thuốc không còn là “lương y” mà trở thành “độc dược”
Có người đến khám, mở túi ra đổ cả chồng hộp thuốc lên bàn:
- Thuốc dạ dày.
- Thuốc mất ngủ.
- Thuốc bổ gan.
- Thuốc vitamin tổng hợp.
- Thuốc an thần.
- Thuốc điều hoà huyết áp.
Họ nói: “Bác sĩ ơi, tôi uống thuốc đầy đủ như bác sĩ kê. Nhưng tôi thấy mình càng ngày càng mệt. Có hôm uống xong thuốc là muốn nằm luôn.”
Đây không phải trường hợp hiếm.
Nhiều người bệnh mạn tính rơi vào tình trạng: càng uống thuốc, càng mệt – nhưng không dám bỏ thuốc.
Vì sao lại như vậy?
Thuốc không phải càng nhiều càng tốt
Trong tư duy thông thường, nhiều người nghĩ:
- Uống thuốc = chữa bệnh.
- Uống càng nhiều loại = chữa càng nhanh.
- Không uống = bệnh tái phát.
Nhưng thực tế:
Thuốc chỉ có tác dụng khi cơ thể còn đủ sức tiếp nhận và chuyển hoá.
Nếu cơ thể đã yếu, mà vẫn cứ cho thêm thuốc vào → thuốc không những không giúp ích, mà còn trở thành gánh nặng.
Cơ thể xử lý thuốc như thế nào?
Khi bạn uống thuốc vào, cơ thể phải:
- Tiêu hoá thuốc – Dạ dày, tỳ phải làm việc để phân giải.
- Hấp thu thuốc – Ruột phải hấp thu các chất.
- Chuyển hoá thuốc – Gan phải chuyển hoá, lọc các chất.
- Đào thải thuốc – Thận, ruột phải đào thải phần dư thừa.
Tất cả quá trình này đều tốn năng lượng.
Nếu cơ thể còn khoẻ → không vấn đề gì.
Nhưng nếu cơ thể đã yếu:
- Tỳ vị yếu → tiêu hoá không tốt → thuốc ứ đọng, sinh đàm thấp.
- Gan yếu → chuyển hoá kém → độc tố tích tụ.
- Thận yếu → đào thải kém → chất cặn bã không ra hết.
→ Thuốc không chữa được bệnh, mà còn làm cơ thể mệt thêm.
Ba trường hợp thuốc trở thành gánh nặng
Trường hợp 1: Uống quá nhiều loại thuốc cùng lúc
Tình huống:
Một người có:
- Rối loạn tiêu hoá → uống thuốc dạ dày.
- Mất ngủ → uống thuốc an thần.
- Huyết áp không ổn → uống thuốc điều hoà huyết áp.
- Lo sợ thiếu chất → uống thêm vitamin tổng hợp.
- Nghe nói gan yếu → uống thêm thuốc bổ gan.
Một ngày uống 5–7 loại thuốc, 15–20 viên.
Vấn đề:
Mỗi loại thuốc đều phải qua gan, thận để chuyển hoá và đào thải.
Khi uống quá nhiều loại → gan, thận phải làm việc quá tải.
Tỳ vì phải tiêu hoá nhiều thuốc → khí tỳ bị tiêu hao.
→ Người càng ngày càng mệt, dù đang uống đầy đủ thuốc.
Nhận biết:
- Uống thuốc xong cảm thấy nặng người.
- Ăn không ngon, đầy bụng.
- Đại tiện không tốt, phân lỏng hoặc táo.
- Mệt mỏi kéo dài dù đã nghỉ ngơi.
Trường hợp 2: Uống thuốc không phù hợp với thể trạng
Tình huống:
Một người thấy mình mệt, nghe nói “mệt là cần bổ”, liền uống thuốc bổ: nhân sâm, hoàng kỳ, đông trùng hạ thảo.
Ban đầu có vẻ khá hơn. Nhưng sau vài tuần:
- Miệng khô, cổ khô.
- Khó ngủ, hay bồn chồn.
- Nóng trong người, nổi mụn nhọt.
Vấn đề:
Người này không phải khí hư mà là âm hư.
Uống thuốc bổ khí → làm dương tăng lên → âm càng cạn → sinh nhiệt.
→ Không những không đỡ mệt, mà còn thêm triệu chứng nóng trong.
Nhận biết:
- Uống thuốc bổ mà càng khô miệng, khó ngủ.
- Nóng lòng bàn tay, bàn chân.
- Hay bứt rứt, khó yên.
Trường hợp 3: Uống thuốc dài hạn mà không điều chỉnh
Tình huống:
Một người uống thuốc Tây y điều trị bệnh mạn tính (huyết áp, đái tháo đường, rối loạn tiêu hoá) từ nhiều năm.
Liều thuốc không thay đổi. Nhưng cơ thể đang dần yếu đi:
- Tỳ vị yếu hơn.
- Gan thận mệt hơn.
- Khí huyết suy hơn.
Nhưng vẫn cứ uống đúng liều cũ.
Vấn đề:
Cơ thể đã thay đổi, nhưng thuốc vẫn như cũ.
Thuốc vốn phù hợp lúc trước, giờ đã không còn phù hợp nữa.
Cơ thể phải dùng khí huyết còn lại để xử lý thuốc → càng yếu hơn.
→ Thuốc không còn chữa bệnh, mà trở thành gánh nặng.
Nhận biết:
- Uống thuốc đúng giờ nhưng cơ thể không đỡ hơn.
- Mệt mỏi tăng dần theo thời gian.
- Xuất hiện thêm các triệu chứng mới: chóng mặt, buồn nôn, tiêu chảy.
Theo Đông y: thuốc cũng có “tính” – không phải ai cũng hợp
Trong Y học Cổ truyền, mỗi vị thuốc đều có tứ khí ngũ vị (bốn tính – năm vị):
Tứ khí (四气):
- Hàn (lạnh): Thuốc mát, dùng cho người có nhiệt.
- Nhiệt (nóng): Thuốc ấm, dùng cho người có hàn.
- Ôn (ấm vừa): Dùng cho người hơi lạnh.
- Lương (mát vừa): Dùng cho người hơi nóng.
Ngũ vị (五味):
- Tân (cay): Tán, phát, giúp khí lưu thông.
- Cam (ngọt): Bổ, hoà, giúp nuôi dưỡng.
- Toan (chua): Thu liễm, giữ tinh khí.
- Khổ (đắng): Thanh, táo, giúp giảm nhiệt, làm khô ẩm.
- Hàm (mặn): Mềm cứng, nhuận táo.
Nếu dùng sai tính thuốc:
- Người hàn (lạnh) mà uống thuốc hàn → càng lạnh hơn.
- Người nhiệt (nóng) mà uống thuốc nhiệt → càng nóng hơn.
- Người âm hư (khô) mà uống thuốc táo (làm khô) → càng khô hơn.
→ Thuốc không chữa được bệnh, mà còn làm nặng thêm.
Vậy khi nào nên ngừng thuốc? Khi nào nên giảm thuốc?
Lưu ý quan trọng:
- Không tự ý ngừng thuốc Tây y đang điều trị bệnh cấp tính hoặc bệnh nguy hiểm (huyết áp, đái tháo đường, tim mạch…).
- Mọi quyết định giảm hoặc ngừng thuốc cần trao đổi với bác sĩ điều trị.
Tuy nhiên, có những dấu hiệu cho thấy cơ thể đang quá tải thuốc:
Dấu hiệu cơ thể đang quá tải thuốc:
- Uống thuốc xong cảm thấy mệt, buồn nôn, chóng mặt.
- Ăn không ngon, đầy bụng, khó tiêu.
- Đại tiện không tốt: lúc lỏng lúc táo.
- Da sạm, mặt xỉn màu.
- Lưỡi có lớp rêu dày, nhờn.
Khi nào nên cân nhắc giảm thuốc:
- Đã uống thuốc lâu (nhiều tháng, nhiều năm) mà bệnh không đỡ hơn.
- Cơ thể càng yếu dần, xuất hiện thêm nhiều bệnh mới.
- Tỳ vị suy yếu rõ rệt: ăn ít, mệt, phân lỏng.
Cách giảm thuốc an toàn:
- Trao đổi với bác sĩ: Không tự ý bỏ thuốc.
- Giảm dần: Không ngừng đột ngột.
- Bổ trợ tỳ vị trước: Giúp cơ thể tiêu hoá tốt hơn, giảm gánh nặng khi giảm thuốc.
- Theo dõi sát: Xem cơ thể phản ứng như thế nào khi giảm.
Đông y tiếp cận thế nào với người đang uống nhiều thuốc?
Khi một người đến khám Đông y, đang uống nhiều thuốc Tây y, bác sĩ Đông y không nói:
“Anh bỏ hết thuốc Tây đi, uống thuốc Đông.”
Mà thường làm theo cách:
Bước 1: Đánh giá thể trạng
- Tỳ vị có còn đủ sức tiêu hoá không?
- Gan thận có còn đủ sức chuyển hoá không?
- Khí huyết ở mức nào?
Bước 2: Bổ trợ tỳ vị trước
Nếu tỳ vị yếu → bổ tỳ, giúp tiêu hoá tốt hơn.
Khi tỳ vị khỏe → cơ thể mới có thể hấp thu thuốc tốt, giảm gánh nặng.
Bước 3: Dần dần điều chỉnh thuốc
Khi cơ thể đã ổn định hơn → trao đổi với bác sĩ Tây y để giảm dần liều, hoặc giảm số loại thuốc.
Bước 4: Dưỡng sinh song hành
Điều chỉnh ăn uống, sinh hoạt, giúp cơ thể tự cân bằng lại.
→ Mục tiêu không phải “bỏ hết thuốc” mà là “giúp cơ thể cần ít thuốc hơn”.
Câu chuyện thực tế: Khi giảm thuốc, cơ thể lại khỏe hơn
Có một người nữ, 52 tuổi, uống thuốc điều trị rối loạn tiêu hoá, mất ngủ, lo âu từ nhiều năm.
Mỗi ngày uống:
- Thuốc dạ dày: 3 viên.
- Thuốc an thần: 1 viên.
- Thuốc chống lo âu: 1 viên.
- Vitamin tổng hợp: 2 viên.
Nhưng vẫn:
- Ăn không ngon.
- Ngủ không sâu.
- Mệt mỏi suốt ngày.
Khi đến khám Đông y, bác sĩ phát hiện:
- Tỳ vị hư hàn rất rõ.
- Lưỡi nhạt, rêu trắng dày.
- Mạch trầm, chậm, yếu.
Bác sĩ không bảo bỏ thuốc ngay, mà:
- Cho thuốc bổ tỳ, ấm trung (ấm dạ dày).
- Hướng dẫn ăn uống: tránh lạnh, ăn ấm, ăn ít nhiều bữa.
- Sau 1 tháng: tỳ vị khá hơn, ăn ngon hơn.
- Trao đổi với bác sĩ Tây y, giảm dần thuốc dạ dày.
- Sau 3 tháng: giảm được một nửa số thuốc – nhưng người lại khỏe hơn.
Vì sao?
Vì khi tỳ vị khoẻ lại → cơ thể tự tiêu hoá tốt → không cần nhiều thuốc hỗ trợ.
Kết luận: Thuốc là công cụ – không phải mục đích
Thuốc không phải càng nhiều càng tốt.
Thuốc chỉ có tác dụng khi:
- Đúng bệnh.
- Đúng thể trạng.
- Đúng liều lượng.
- Cơ thể còn đủ sức tiếp nhận.
Nếu cơ thể đã yếu, mà vẫn cứ uống nhiều thuốc → thuốc trở thành gánh nặng.
Mục tiêu của điều trị không phải “uống thuốc suốt đời” – mà là “giúp cơ thể tự cân bằng, cần ít thuốc hơn”.
Nếu bạn đang uống nhiều loại thuốc, nhưng cảm thấy càng ngày càng mệt – đây có thể là lúc cần xem xét lại phương án điều trị. Hãy trao đổi với bác sĩ để tìm hướng điều chỉnh phù hợp, giúp cơ thể bớt gánh nặng, mà vẫn kiểm soát được bệnh.
Bài viết: Càng uống thuốc càng mệt: khi nào thuốc trở thành gánh nặng cho cơ thể
Tác giả: Bác sĩ Nguyễn Thu Phong
Đơn vị: Tâm Đạo Y Quán – Phòng khám Y học Cổ truyền
Chuyên môn: Điều trị bệnh mạn tính theo Y học Cổ truyền, biện chứng cá nhân hoá
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y khoa. Mọi quyết định ngừng hoặc giảm thuốc cần trao đổi với bác sĩ điều trị. Không tự ý ngừng thuốc đang điều trị bệnh cấp tính hoặc nguy hiểm.
Nguồn tham khảo
- Huangdi Neijing (Hoàng Đế Nội Kinh) – Lý luận về “dụng dược như dụng binh” (用药如用兵): dùng thuốc phải đúng lúc, đúng chỗ, đúng liều.
- Thần Nông Bản Thảo Kinh (神农本草经) – Phân loại thuốc theo thượng – trung – hạ phẩm, nguyên tắc sử dụng an toàn.
- Trung Y Nội Khoa Học (中医内科学) – Phần điều trị bệnh tỳ vị hư hàn, nguyên tắc bổ tỳ trước khi dùng thuốc.
- Phương Tễ Học (方剂学) – Nguyên tắc phối hợp thuốc, tránh dùng quá nhiều vị làm hại tỳ vị.
- Kinh nghiệm lâm sàng của Bác sĩ Nguyễn Thu Phong – Điều trị bệnh nhân đang dùng nhiều thuốc Tây y, phối hợp Đông – Tây y, bổ trợ tỳ vị, giảm gánh nặng thuốc.
